Çin’de 2015 yılında inşa edilen ve kamuoyunda “hayalet şehir” tartışmalarına yol açan boş altyapı projelerinin arka planı netleşti. Batılı analistler tarafından başlangıçta “verimsiz planlama” olarak nitelendirilen projelerin, devletin bilinçli bir kentsel gelişim stratejisi olduğu belirtildi. Daily Galaxy gazetesinde yer alan analize göre, bu stratejinin en somut örneği Çongçing (Chongqing) kentinde boş bir arazinin ortasına inşa edilen “Caojiawan” metro istasyonu oldu.
ÖNCE ALTYAPI, SONRA NÜFUS
Geleneksel kentsel planlamada ulaşım altyapısı mevcut nüfus ve talebe göre şekillenirken, Çin yönetimi süreci tersine işleterek altyapıyı boş bölgelerde nüfus artışını ve kentleşmeyi teşvik etmek amacıyla inşa etti.
2015, Caojiawan metro istasyonu çevresinde hiçbir yerleşim yeri ve yol olmadan hizmete açıldı. İstasyon, günlerce hiç yolcu uğramayan bir tesis konumundaydı. 2019, İstasyona bağlanan ilk karayolları inşa edildi.
2020-2025: İstasyon çevresinde konut kompleksleri, okullar ve ticari alanlar kuruldu. Tesis bugün yoğun nüfuslu bir bölgeye hizmet veren standart bir istasyona dönüştü. Benzer bir planlama modelinin Xiong’an ve Lanzhou Yeni Bölgesi gibi eski “hayalet kent” olarak adlandırılan bölgelerde de başarıyla uygulandığı aktarıldı.
TRİLYONLUK BORÇ
Söz konusu kentsel büyüme modelinin başarı örneklerine karşılık, beraberinde getirdiği mali ve operasyonel riskler de verilere yansıdı:
Finansal yük: 2025 yılı verilerine göre, Çin’deki 28 metro işletmecisinin toplam borç yükü 4,3 trilyon yuana (yaklaşık 640 milyar dolar) ulaştı. Birçok metro hattı günlük bazda zarar açıklamaya devam ediyor.
Yapısal güvenlik: Hızlı inşaat süreçleri mühendislik kusurlarını beraberinde getirdi. 2021 yılında Zhengzhou metrosunda yaşanan ölümcül sel felaketi, hızlı altyapı projelerinin güvenliği konusunu gündeme taşıdı.
Çin hükümeti, bu risklere önlem olarak 2018 yılında nüfusu 3 milyonun altındaki şehirlerde metro projelerine kısıtlama getirdi ve yeni hat onaylama kriterlerini sıkılaştırdı.
